MAR VIVO
ENTREVISTAS CON :
PEDRO RIOBO CASQUEIRO 85 ANOS
PARROQUIA DO CARMEN
· Para encuramentar unha caderna contra a outra había que cepillar moi ben
· Nunca deu a hora de entrada e saída
· Nunca despachou a un home. Pedían a conta e marchaban, pois tiña por norma non darlle traballos os "escaqueadores". Ten o numero 13 como socio fundador do Montepío
· Non tivo accidentes graves, agás cando lle ardeu o asteleiro en 1941
· Fixeron dous botes de recreo en "V"
· Reformas dun barco vello que compraron en Aguiño
· As pontes encargáballas a Xesús o "Recio"
· As reformas nos barcos
· Nas botaduras solían bendeci-los barcos.Anécdota de cando lle bendeciron un barco a dous protestantes de Vigo.
· Cando botaban un barco, colocábanlle un loureiro na proa e logo facían unha caldeirada
· Os motores dos barcos eran colocados en talleres de Bouzas
· Anécdota de cando se moveu un barco na botadura
· Un barco pode chegar a pesar máis de 40 toneladas
· Con tacos de pino verde e cemento encalichaban as cadenas que se metían na quilla para que córrese o auga e poidese achicarse
· Acorda as regatas con lanchas estreitas, con cadernas e de 12 m. que as facía Carregal de Meira. Regatearon no Cristo de Bouzas na década dos 20. Ia o Sr Gramary e Sr. José (Matacristos)
· A Sr. José chamábanlle o rei dos croques porque levaba moitos sacos a vender a Vigo. Sobre o ano 30 foron a regatear a Vilagarcía
· Armando foi patrón do Canabal
· En San Sebastián fixéronlle trampas ós de Tirán
· O Finete cando metía o remo, doblaba a lancha
· Sobre o 12 ou 13 xa se facían regatas
· Facer un barco leváballe de 3 a 6 meses, según as dimensións
· Anécdota do regalo dun bote a Ricardo Torres Queiruga
· A xábega era a propia arte, cunha malla moi grande no comenzo para ir disminuindo nas menas e cope.
· Había posturas no Real. A Praia, no Con, na Mosqueira etc
· Cada beta tiña 40 brazas. Para tirar tíñanna que amarrar a cintura
· Sobre o 15 había moitos faluchos do boliche e xeitos. Eran barcos de muita manga
· Daquela non as pintaban, máis ben as carenaban con brea branca. Para face-la a brea branca botábanlle sufre. Por arriba dábanlle cun tinte negro fume
· Pimpóns chamábanlle as lanchas mal feitas
· O seu irmán José foi un dous poucos socialistas de Moaña,
· Houbo unha sociedade de agricultores "Liga de Contribuyentes " que prenderon os directivos na Xeira. Era él pequeniño, dí que pudo ser sobre o 13 e estando Cidrás de alcalde, secretario e tesoreiro
· Acordase redimi-los foros sobre o 27 chegando a manifestarse moita xente para celébralo
· Chegou a recordar a laudemia
PEDRO RIOBÓ CASQUEIRO
R: Entón dicía el "Señor Rouco, Señor Rouco, déixeme clavar a min, Usté barrene que eu clavo xa"; e eu oía. E ademais daquela a xente tiña fe e traballaba, poñíanse a facer cuadernas por exemplo dous de medio pa proa e dous de medio pa popa. "Aqueles van a acabar primeiro ca nos" e ¡Pam Pam! Xa teñen a rama feita e mira e veña a bulir. Ah, e comprei unha cepilladora, a primeira cepilladora que tuven, era un "Trompo", foron os primeiros que viñeron, de Bilbao, un "Trompo", montado nuns cojinetes, cun eje, xa tiña unha circular, xa tiña onde meter un aparato pa barrenar e todo eso ¿non? E nos fixemos unha mesa de madeira e entón despois era un alivio xa. Porque antes había... as cuadernas para encoramentar unha coa outra había que cepillalas ben cepilladiñas para que encorramentaran ben, sacarlle os colompios coa serra, despois chegar alí e "burmbum" xa está. Uhf !Gozaba!
P: O final non cando...
R: Oh por Dios, aqueles homes gozaban, vamos mirar aquilo. E ademais decían eles, ahora o noso traballo coño, ahora tal... pero todos así poñiaos a bancear, dous por un costado e dous polo outro, ou sea, dous a facer pa este costado, dous a facer paquel e dous a colocar neste costado ou sea 4 homes, digo 8 homes eh? Catro e catro. E corre corre e veña a axexar van acabar primeiro ca nos, e pin pan. Un día estaba un trazando...
P: E ¿por que eso ¿Eles mismos?
R: Eles mismos.
P: ¿Non tiña que ver que si acababan antes cobraban máis, cobraban menos?
R: Ná.
P: ¿Incentivo ningún, o único incentivo era mirar o choio feito?
R: Eso é non ser menos que aqueles. ¡Non ser menos que aqueles! Porque cando dicía eu, bueno pa semana contratei un barco, e pa semana temos unha pequena suba. Rapáz desfacíanse. É que se desfacían. Eu nunca dei a hora nin pa entrar nin pa saír nunca.
P: ¿Non había horario? ¿Ou tiña máis ou menos... ?
R: Non, non tiña un ¿Se lo dou?(2. 39).
P: Sí
R: Tocaba un ferro que había colgado aí, unha chapa que aínda hai hoxe, con outro ferro "Tan, tan" eles entraban, eles saían, eles... Nunca, máis ben deixaban sempre cinco ou 10 minutos ca que roubaban un ¿entende? Basta que lle dera aquela... Estuvera eu ou non estuvera, porque eu a inmensa maioría non estaba, os carreteiros non iban ó monte menos que fora eu.
P: Si si.
R: Pa dirixir a obra, pa esto e po outro. Ou ter que ir a Vigo a buscar material ou calquera cousa. E xa che digo, poñíanse a bancear e así, a diario e cando lle decía que había unha suba dunha peseta ou dúas, ... Unha vez estaba eu trazando un barco en Rivas formando plano do outro porque era dous metros máis grande, estábamos reformando as plantillas e estaba mismo encima da proa del, porque a proa dos barcos chegaban á carretera, porque o astillero non era de pedra, era de madeira. Chegaba a proa á carretera, mismo na esquina do muro. Poñía un puntal así a aguantar na roda. E eu estaba así enriba e, dille o outro, "non nos descuidemos que os outros están do medio palá" ¿como? aínda vive un, bueno viven dous; Martínez e mais un que se chama... ¿Como raio é? Mantoña de mal nombre, nos chamabamoslle Mantoña: ¿Como? Rin ran rin ran.
Tamén os había mantas, había os que se metían debaixo dos barcos e a bancear e tan.. tan.. e deitados cun taco na cabeza e chegaba eu, que ¿Como vai eso? "Vai indo pero a madeira é dura e tal" ¿Sabes como lle facía eu? Iba despois eu cun home, acabou de colocar o banzo, ou acabaron xuntos de colocar o banzo, eu xa mirei que o levaron (inaudible) (5.22) "a ver acabei aquel banzo ¿que fago ahora?" "Esperate que xa veño" ¿entende? E marchaba e as voltas voltas e a esperar por min toda a mañán, e voltas para un lado e para o outro, márcalle aquí aquel, márcalle ó outro, dispón isto dispóno o outro e el "A "a ver señor Pedro que está a... " "Espera espera, que xa veño, espera que xa teño aí un traballo pa ti" (risas) o fulano riase (inaudible) (5. 50) pero máis de un eh!
P: Iso facíallo máis de un día ou dous ¿non? Porque non había contratos nin nada non.
R: Daquela non había contratos, eran fijos todos.
P: Víñanlle a pedir traballo ¿non?
R: Viñan a pedir traballo e ti dabaslle o traballo e eran fijos e había que dalo de alta, eu fun..., eu teño o número de 13 da patronal en Vigo; son fundador do Montepío no ano 41 que me ardeu o taller por culpa de ir a Vigo no outro día, o ano 41 se fundou o Montepío e eu teño o número 13. Todos obreros cantos traballaron conmigo... coticei por eles.
P: ¿Nunca tuvo problemas?
R: Nunca, nunca tuven problemas cos obreiros.
P: E había así muito tipo de accidentes ou..
R: Non nunca.
P: É un traballo de muito riesgo ¿non?
R: Nunca tuven un accidente, nunca, bueno un golpe, un martillazo, bah un corte con unha trencha, pero accidente de envergadura nunca nin de media envergadura, un corte tal con calquera cousa ahora mira ir ó médico e unha baixa que ó mellor viña traballar o mesmo, e dicialle eu, mira si podes vir traballar... e cobraba o mismo.
P: E a duración da xornada que tiña ¿oito horas?
R: Oito horas, oito horas.
P: Oito horas, pero non tiña..... eles entraban e saían ¿eh?
R: Eles entraban e saían ás oito entraban as doce saían á unha no inverno volvían a entrar, no vran ás dúas que foi cando puxeron a hora nova, que aumentaron unha hora, entramos ás nove e ás nove aínda se sigue entrando hoxe e arriamos a unha, entrábase ás dúas no inverno e ás tres no vran e ala como estamos hoxe pero daquela non había contrato filliño.
P: E había outro tipo de embarcación, outro tipo de traballo máis especializado.
R: Si, sí, si fixemos dous botes de recreo de uve que non eran de construcción redonda ah! O costado non é redondo é así en uve. así e así.
P: E eses que son máis mariñeiros ou balancean máis.
R: Non, non. Son bos mariñeiros. Tamén balancean quizás menos e cunhas cámaras ben feitas si señor e despois facíamos reparacións nos barcos tamén. Viña un barco vello por exemplo o Rogelio que ti xa acordaches, a Benito a Pepe e a todos eses, compraron un barquiño alá en Aguiño e chegaron con el aquí, e a popa tíñaa así caída e xa case estaba a popa no mar xa o tillo case lle entraba a auga, "a ver Pedro a ver, que isto podíase reformarse e tal" e dixen eu "Joder reformar si pero cóstavos muito, esto hai que cortar este barco por aquí tirar con esa popa e formar un novo, a cubierta toda a fóra e ademais é mui raxiño e hai que realzalo un pouco, non me acorda canto lle cobrei ha de estar aí nas libretas vellas apuntado, despois saeu un barco precioso.
P: Cal era o Ola?
R: Antes do Ola.
P: O Ola tiña unha popa redondeada todo.
R: Tiña a popa de crucero chamábase popa de crucero, é verdad é unha popa... sí, esta é a quilla, de aquí así, e ahora aquí así é popa de trainera, e o timón tamén entra por aquí, é talmente unha trainera. Da auga pa arriba, é unha trainera pero é flotante na auga igual que o rabo de galo, o rabo de galo leva unha redonda que é onde vai o saltillo no de de popa.
P: E outro tipo de traballo especialista que facían os traballadores, os carpinteiros no puente.
R: Facer os puentes si facíamos nos mismos por regla general chamaba ó defunto do meu compadre Señor Jesús do Recio ¿ti acordache ben? Pois chamabao a el e facianos el. Despois cando lle puxo a máquina xa os facía alá viñan en pezas feitas para aquí e aquí armábanse.
P: Muebles e iso ¿non se facían verdade?
R: Non. Nós muebles non. Nosoutros facíamos repito todo o do barco pero outra cousa non.
P: Pois a min non se me ocurre así de carpintería si non me pode contar nada máis non sei Usté se ten algo que quedara atrás.
R: Non non.
P: Tocamos máis ou menos todo.
R: Tocamos, bueno, a reforma dos barcos reformar un barco como o "Luisito" se chamaba o barquiño aquel, o Luisito, como aquel fixen outros, fixen despois o "Cándido" que tuveron o Cándido e tamén fixen que tamén tiña a popa moi cativa, e fíxenllo novo todo de popa, e pa eso viñan coa (inaudible) (12. 4) que había que encanalos, ben que parecía que non foran encanados, o barco de Pepe de Fanico varámolo aquí a base de homes e aparejos e cambieille a proa total, tiña el unha fotografía e díxenlle eu garda esa fotografía pero cando salga o barco de aquí sácalle outra fotografía a mirar se é ese barco, alargámolle a proa 60cm. Deulle outra ceñidura tal... as reparacións facíamolas ben.
P: Cando iba botar un barco antes botaban ¿bendecíanos?
R: Si a min gustábame, ó mellor había amos que non. Eu fixen dunha vez un de 16 metros para a ribeira de Vigo "O Carmucha" era de dous protestantes, e nunca se me ocurriría de preguntarlle se admitían ou non admitían, rapaz chamei a Don Donato que viña do Rosal e ibamolo botar un domingo que había marea, entón eu o domingo aproveitaba para non estropear un día de traballo. Tíñamos unha caldeirada aí enorme de peixe de ollomol, de todo canto había, e ocurriuseme decir a min que viñeran por aquí a bendecir (risas)
P: Menudo cristo ¿non?
R: Rapáz se o miraras correndo pa popa (risas) todos os dous. Eu era moi amigo del, bueno dos dous tanto de Moraña como do que estaba alí na peluquería Sanchón, que era o jefe de alí de Sanchón. Pois díxenlle eu que home pero Usté ben pudo avisar coño que traia iso aí (risas), e ó final bendecimos era un contraste enorme.
P: Non había ningun amo que fora supersticioso que fixera algo en contra das bruxas para que non....
R: Non nunca mirei, bendecilos sí, darlle a bendición e tal... e despois arrancando o barco tamén lle daban a bendición mentres marchaba o barco.
P: Vos facíades unha caldeirada para cada barco.
R: Unha caldeirada para cada barco, traían eles peixe.
P: Cando botaban metíanlle un loureiro na proa.
R: Na proa sempre iso xa o facían os obreros, con flores e con todo na proa.
P: Eso quería decir...
R: e mais unha botella colgada de champán e rompíanna.
P: E despois o motor iso xa iban os talleres a metelo a outros talleres.
R: Si sí a outros talleres algúns e outros máis pequenos fixeronnos máis grandes e ibamos a levabamolos a Bouzas, sobre todo a de Armada a de Angel Armada tamén temos ido á dese como lle chaman? Bueno de Cardama á de Cardama fun con un ou dous ou tres ou catro, era moi bonita a botada dos barcos, tuven un incidente unha vez, un incidente bonito, e triste que pudo ser, fixéramos un barco palá para Pontevedra. O primeiro que fixen que se chamara "O Chivara" que me deu todo o auge, que me botou pa adiante, e fixéronlle a un ingeniero de obras de puerto de Pontevedra a D. Rafael Quijón Cañete que foi o que me deu aqui a licencia pa facer o taller aqui.
P: Porque isto é concesión de obras.
R: Concesión de obras. Daquela mandaba obra de puerto, e nos pertencíamos a Pontevedra, entonces eu fun a Pontevedra, el me fixo os planos, non me cobrou unha chica, supo que me ardera o astillero. "Sí hombre, lo leí en el periódico, un voraz incendio" díxenlle eu " si señor, un vagón entero de madera que acababa de meter dentro y un barquito de 8 metros a más de media construcción, se me quemó total y los aparejos y tal... " "Bueno nada tranquilo". Entón eu fíxenlle un barco, preparamos a anguila para botar de proa o gato, tal, veña a apuntala e tal e tocou o ferro, o da campana pa ir a comer, sujetamos todo ben e quedeime eu e mais Rouco, que é o encargado era a man dereita miña; e a mirar a popa e tal e díxenlle eu "Rouco, este barco, si Dios quere, non fai falta tocarlle o gato a proa, o sacarlle a trampa sale" "Sí si Dios quere, sí, que veña Dios e o bote abaixo" porque é medio retorcido, ¡e non empezou a andar o barco... ¡
P: ¿E empezouse a mover o barco?
R: ¡alá vai para abaixo! Catapumba porque aínda non tiña os pantoques fóra. Os obreros que aínda estaban aí á porta falando uns cos outros, viñeron correndo, correndo todos...
P: E que foi ¿ó mar?
R: Non había mar, aínda non había pleamar.
P: E caiulle no astillero entón.
R: Caiu no astillero enriba da... alá, e furouse, coa misma dixen eu "oes, ti e ti quedarse con nos aquí" "Sí home, veña quedamos todos si quere" "Non pa andar co gato creo que chegamos ben, pa endereitar para poñelo ben e tal" "Despois dou unha caldeirada" Bueno home Usté tranquilo que xa pasou...
P: O importante é que non houbera desgracias ¿non? Porque un barco deses colle a un e aplastano...
R: ¿Como filliño?
P: ¿Cantas toneladas pode pesar en barco deses?
R: Aquel barquiño de calqueira xeito... tiña 15 metros e medio de quilla... aquel barco pesaba, pesa de calqueira xeito 40 toneladas, de calquera xeito 40 toneladas. Porque si veñen 60 de madeira, 20 van de desperdicios e despois ferro encima e pernos, e clavos e ferro do timón, porque nos colocabamos xa o timón, xa lle colocábamos os ferros, colocábamoslle a bocina de popa por donde sae a hélice eso xa iba todo centrado desde aquí, os calzos para o motor, empernados todos, todo iso xa o levábano de aquí e todo iso é peso que levaba dentro e despois o caliche que levaba dentro, e despois o caliche que lle dábamos de cemento, e tacos de madeira verde de pino, verde, para rellenar o hueco das cuadernas, ti sabes que as cuadernas encima da quilla son altas, bueno, pois nos, rellenábamos todo pa que a agua correra toda por riba, pa popa, sin que quedara a empozada en ningún sitio. Chámabase encalichar, levaba un caliche todo de cemento, pero con tacos de pino verde total e metidos no cemento, que aqueles jamas pudren; aguántanse sempre verdes, entón metiamos todo aquelo así, de calquera xeito porque eran toneladas ¿Entende?
P: ¿Recorda así algunha anécdota máis? Algunha simpatica como esa.
R: Pois non, algunha simpática coma esa non. Bueno, o defunto de Fanchuco "O torto" de Tirán.
P: Fanchuco o "Torto" de Tirán era tío da miña nai.
R: Era tío ¿Non?
P: Si.
R: O torto, o torto non, non, era Fanchuco non sei que, o pai do Coxo do zapateiro.
P: Ese, ese é tío da miña nai. Chuco Fernández.
R: Fernández ¿E como lle chamaban? "O torto" oh, "O torto", tiña outro nombre, Fanchuco, Fanchuco, a embarcación puxeronlle Fanchuco, o botiño pequeno, unha boceta de 5 metros.
P: ¿E Usté acorda as primeiras regatas que houbera... ?
R: Si, home eu acordo as regatas con lanchas para regatear de cuadernas.
P: De este tipo.
R: De este tipo pero pequenas: 12 metros, e estreitiñas e así, que as facía un home en Meira, Carregal o chamabamos.
P: E sobre que ano porque esas iban regatear a Vigo, aquí non había regatas ¿Non?
R: Aquí en Moaña non, regatear en Vigo, en Bouzas, polo Cristo de Bouzas, xa se regatearon algúns anos.
P: ¿Polo cristo ou polas festas da patrona de Vigo?
R: Non, no polo Cristo de Bouzas, que eu non sei que nombre ten o Cristo de Bouzas. Victoria ou non sei como será, bueno pois polo Cristo ten ido.
P: ¿Non se acorda máis ou menos por que ano?
R: Non filliño, non. Non, pero no vintetantos dentro do vinte, entre o vinte e o trinta.
P: ¿Ten ido remeros de Moaña a regatear a Vigo? Xa iban Tirán e Meira tamén ou aínda...
R: Iba Meira tamén, o difunto de Gramary, este o "Matacristos", José.
P: E que eu estuven falando con el, pero parece que perde un pouco a memoria ¿non?, pero el dixo que el foi dos primeiros en regatear en Vigo, porque o pai seica tiña unha lancha.
R: Tiña lancha de Vigo a Moaña de Meira a Moaña, de Meira a Vigo.
P: ¿Levaba mercancías e pasaxe?
R: Chamábanlle en Vigo, o rei dos croques, porque sempre levaba croques pa vender en Vigo, entón descargaba muitos saquiños de croques, que ían vender as mulleriñas polos bares e por donde podían, a ganar unha peseta, e entonces puxéronlle o rei dos croques.
P: El dicíame que foi un dos primeiros patróns que houbera en regatear e que empezou dous ou tres anos regateando por Tirán, pero eu, o dato así máis antiguo que teño é na República no trinta e...
R: Non, non antes da República, moito antes da República o vintetantos, pon do vinte pa riba eu acordo regatas.
P. E que as organizaba ¿o náutico?
R: O náutico, íase muito á comandancia. Recordo unha vez o pabellón de non sei que barco, regateouse incluso con cartos, con premio e mais o pabellón de aquel barco, e ir a Vilagarcía.
P: Pero iso xa foi máis reciente. Ou nesa época
R: Non, , no trinta ou así. A Vilagarcía e despois claro, cando foi de Franco, aquilo foi terrible, iso foi o Boom. Había que regatear donde el estuvera.
P: Casi sempre viña a Coruña.
R: A Coruña, e a San Sebastián fomos eh? A San Sebastián.
P: Iso foi no 62.
R: Si xa no 62.
P: 62-63.
R: Si señor. A Ferrol.
P: A Ferrol, fora na Feria de Muestras no 59-60,
R: Aí estamos.
P: Pero antes, as que se facían no náutico, ¿sabe cantas bandeiras da república viñeron para Moaña?
R: Non che sei.
P: Ganara un ano Meira e outro Tirán, o que estaba de patrón en Tirán, a primeira que ganou o dato que eu teño contrastado, é no 33, e estaba de patrón o señor José o "Matacristos", .
R: José "Matacristos".
P: Estaba de patrón con Tirán e dí que foi da primeiras veces que vogou.
R: ¿E levaba tripulación de Tirán?
P: Si, despois pedíronlle os de Meira que fora...
R: Mira unha cousa, ah, entón era cando regateaban os do Canaval.
P: O do Canaval xa foi despois.
R: ¿Foi despois?
P: O Canaval xa foi con Franco, que tuveran, non sei que tuveron ¿acórdase do follón que tuveron, Canaval cos de Tirán, que fixeron un... porque os do Canaval prácticamente eran da Pedreira, que tuveron un follón.
R: Con Armando de patrón, un que se chama Armando.
P: Ese tal Armando era por Tirán.
R: Non, polo Canaval.
P: ¿Polo Canaval tamén? Armando foi o que quedou campeón de España no 60.
R: Si que foi o que ganou o segundo premio en San Sebastián porque lle roubaron o primeiro. Nos subimos ó monte Igueldo para miralo porque a min a trainera importábame muito, pero eu unha vez que estou aquí como non vou a estar outra, e vou mirar o monte Igueldo e tal. Bueno, e un bote fora, bastante desviado da boia, cunha corda vogando así arrastando da boia pa fóra. E Franco díxolle, ou así nos contou el: "Armando levas o segundo, pero en honor levas o primeiro"
P: El a min explicábame de que...
R: ¿Quen o propio Armando?
P: Si, de que foi un... que o fallo que tuveron, foi que antes de meterse na boia de saída que deu unha volta polo Azor, e que entón el era o último, e antes de chegar a meta, xa saíran os outros, vamos, que chegaran tarde.
R: Saíron máis tarde cos demais.
P: Si.
R: tomaron consello dos de alí "Cuanto más arrimado al monte mejor" e alí hai unha corriente, colleronna en contra. Pero a vogar ganábanlle. Pois facía... eu recordo aqueles tempos primitivos, facía as traineras un home en Meira, con cuadernas gordas con balse gordo, e clavado con puntas tal, mui pesadas, mui pesadas.
P: Esas traineras que acorda Usté no Náutico ¿que eran bancas? ¿eran de oito remos? Eran as que lle chamaban as bancas as que iban a regatear ó Náutico a Vigo.
R: Non sei se chamaban blancas ou como se chamaban, pintábanse de blanco iso desde logo, pero había que telas de mollo un tempo, anegalas pa que non colleran agua, non era o de hoxe, se aquela xente colle estas traineras voaba.
O pai de este muchacho que está casado coa do carniceiro: Finete, metía o remo doblaba a lancha, era potente, metía o remo da pica e... así facía a lancha me cago en [...].
P: O Finete é da época da República.
R: Si da República. Fanchuco foi con Franco, e antes de Franco tamén na República, Fanchuco xa fora na República.
P: foi o que sucedeu cando Sr. José marchara pa Meira quedara Fanchuco de patrón. Non sei se antes houbera regatas ou non, eu sei que en Vigo hubo regatas.
R: Muita regata, disme ti que non é do ano 14.
P: 12 ou 13 debe ser
R: 12 ou 13 pois sí, xa se viñan facendo home. Eu recordo darlle sebo ás lanchas, e rascábaas para ir a regatear.
P: Para que se deslizaran máis ¿non?
R: Si, para que se deslizaran máis na area encima duns puríns (30.24) e veña todos eles a traballar aí e coma leóns. E na República, non sei en que ano foi, non, non despois con Franco cando lle fixen ó Fanchuco que estaba de almirante en Cangas Don Ricardo Torres Quiroga, estaba deayudante, e regalámolle un bote.
CARA B
P: Bueno, e un barco destes, ¿Canto tardaban en facelo?
R: Bueno, según como fora... entre 6, 7 meses; outros 3, 4 meses. Ese barquiño, por ejemplo, en 2 meses xa o faciamos. Xa tiñamo-lo cepillo, xa tiñamos a serra, xa tiñamos taladros e xa se adelantaba muito, muito. Cando foi do bote de Fanchuco, entregáronllo o día do Carme de aquí, pintado, listo. Preparamos a botadura, veu Don Ricardo Torres e veu Castroviejo e veu o cura de Darbo, non sei quen o invitou ou quen o truxo. E despois foi cando Don Ricardo estaba dando un discurso á proa do botiño pa voltar por el ó mar con Fanchuco dentro, e os remos armados, "Bum, bam non sei que" e decia Don Ricardo "Quién carajo trajo aquí a ese cura" ja, ja. E levouno o día do Carme, si señor, o Fanchuco.
P: Cambiando así de tema; o arte que me falaba a xábega, a xábega ¿que é?
R: O propio arte que levaba dúas pernas mui largas, dous brazos muy largos, cunha malla moi grande, moi amplia, así deste largo que casi, que cabía a cabeza dun home por ela, e despois iba en menas, iba a menos hacia o cope, e terminaba en malla pequena, e levaba a gola que se chamaba no medio de cada tres ou catro menas: dunha malla máis ancha, outra máis pequena, máis pequena hasta chegar a malla natural da rede para gardar o peixe e tirábase en terra.
P: Tirábase en terra, ¿había posteadas logo?
R: Había, no Real debaixo mismo da casa da marquesa, aí era unha postura moi boa no Real, por detrás do muelle vello de madeira, e logo na praia había dúas, había unha no Pegal aí en Meira, e había outra do río pacá, pa traballar a arte; e despois había a do Con e mais había a da Mosqueira que esa non era unha postura fija pero o que quería traballaba nela, si quería ir ó mar e tiña as posturas ocupadas pois "faime a Mosqueira vou ó mar a Mosqueira. ".. unha idiotez porque pescaban igual que calquera outra arte o que é que tropezaban antes de chegar a terra tropezaban coa pedra de fóra, tiña que ir o barco máis a fóra pa levantar o cope, despois había a do Con, o tiro que lle chamaban, onde está o muelle de pedra hoxe. Alí era outra postura, e largaban a 3 e 4 vetas pa fóra e 5.
P: ¿E canto tiña cada veta desas?
R: Cada veta ten 40 brazas, e salían pa fóra pasaba da media milla palá, largaban e desde terra veña a tirar, levaban un cinto ó largo con un chicote e iban a veta como era na punta tiñan un nudo, dábanlle unha volta así á veta e trichaban con aquel nudo e corpo e cintura e tira, tira pola area arriba e iban os outros, encintaban en baixo e veña.
P: E eses iban os que querían ¿non? ¿A tirar?
R: ¡A tiña os obreros, tiña compañeiros alí¡.
P: Si, tiñan os fijos pero despois iba quen quería despois iba quen quería alí.
R: Si, iban voluntarios a axudar, e dáballe peixe se cargaban, se había.
E despois o boliche, e antes eu acordo aínda, xa con estas traineras, claro, porque iso son de este siglo, nacín no 7, pero no 14 por ejemplo no 15, 16 aínda había muitos barcos de boliche aquí e do xeito. Falucho tiña, .. na casa de falucho, tiñan un que llo carenaba o difuntiño de mi padre, despois había uns que morreron donde está ahora a plaza, o pósito que había un monte de morrullo de seixos.
P: E os barcos estes que eran ¿igual que traíñas?
R: Non, eran outra construcción tiñan unha proa lanzada así, e a popa tamén así pa fóra pero tiñan muita manga, eran mui anchos entón levaban así outro departamento.
P: ¿E como lle chamaban?
R: ¿As lanchas? Eran as lanchas do xeito do boliche... chamábanlle lanchas pero eran deses botes así que aguantaban unha vela enorme, e logo ademais levaban no centro unha tella.
P: ¿Unha tella?
R: Unha tella que era unha cubierta moi boleada, que eran donde durmían os homes encima da palla. Xa un recorda algo daquela.
P: ¿En que ano naceu Usté?
R: No sete.
P: No sete, igual que miña nai.
R: De Junio ¿de cando é tua nai?
P: Miña nai é de Marzo, do sete tamén.
R: Do sete é quinta conmigo. E o finado de tu padre tamén.
P: Tamén, naceu no sete, pero a finales, o día... non sei se foi o día de San Silvestre ou o dos Santos Inocentes pero sei que foi a final de ano do 7.
R: Estes botes que che digo eu, estas lanchas dedicábanse ó xeito e ó boliche e aquí non os pintábamos con pintura.
P: ¿Entón que lle daban?
R: Brea, embreábannas. Porque eu aínda lle axudei o finado de papa a ter cuidado do pote que non botara por fóra.
P: Os barcos cando os facían non lle daban brea e alquitrán.
R: Alquitrán, alquitrán si.
P: ¿Polas xuntas?
R: Polas xuntas non, por dentro. As xuntas iban calafateadas, as dos barcos grandes, despois pintura por riba e despois masilladas.
P: E decíame que antes dábanlle alquitrán.
R: Dábanlle brea, brea. Pintábalas por baixo de blanco ¿Cómo facían a brea blanca? Pois con azufre; a brea estaba a ferver e botábanlle azufre pouquiño a pouco e veña a revolver.
P: E quedaba blanca ¿non quedaba amarilla?
R: Quedaba un pouquiño amarilleada, moi pouquiño, e por riba de negro, botábanlle "negro humo" Paquetes que aínda hai hoxe, paquetes pa facer pintura, pa teñir pintura. Hai paquetes de "negro humo" Entón botábanlle negro humo entón salía mellor os escuperos e a brea a ferver e.... Había quen cortaba a línea de flotación lamar de ben. Chamábase carenar; carenar o barco. Repasábase de clavos, repasábase de estopa, se facía falta repasar en algún sitio e despois carenában con brea.
P: E non había un tipo de barco que se chamaba pimpóns ou algo así.
R: Os pimpóns eran eses, eses eran os pimpóns. Pero chamábanlle os pimpóns os que eran feos, os que eran moi altos, mal construidos, os tal "ese é un pimpón". ¡Ese barco é un pimpón home¡.
P: É unha expresión popular para chamarlle ó barco.
R: Para chamarlle ó barco. E despois veu a trainera e tirou con todo.
P: Usté é Pedro Riobó Casqueiro.
R: Son, son.
P: Riobó Casqueiro. Estou pensando en que hubo un Riobó Casqueiro que foi Socialista.
R: Mi hermano José.
P: Foi irmán seu.
R: Meu irmán, estuvo escapado no monte.
P: Foi un dos poucos socialistas que hubo en Moaña daquela.
R: Socialistas había, había máis pero locos que iban máis alá do socialismo, pero el era un auténtico socialista, pobriño. Pasaron muita fame os filliños por ser el socialista. Eu dicíalle muitas veces "José, atende á familia, José que... " El había que ir aquí ou alá e aí o vai sin cobrar unha chica...
P: Con el estaba tamén outro Trigo de Meira ¿ou non? Tamén era socialista, pero eso xa é anterior. Un dos Trigos. Porque os socialistas aquí empezaron coas Sociedades Agrarias antes dos mariñeiros aquí había sociedades agrarias, alí era onde había máis socialistas ¿non?
R: Houbo a sociedade sendo eu pequeniño, que prenderan ós directivos na casa de Cidrás, na Xeira onde eu me criei, donde estaba Cidrás o vello, que era secretario, alcalde, xuez, era todo el. O abuelo dos Namorados bueno o bisabuelo desas rapazas que hai hoxe. Era o amo de todo ese mundo que hai na Xeira, era unha finca enorme, todo ese mundo, arriba pa dentro que chega alá á Gándara alá arriba, iso todo era del. Despois do camiño po sur tamén teñen o pozo e mais o forno que foi o que lle tocou a Manolito, arreglou a casa e todo eso, e os fillos traballan aí coma locos, hasta teñen un barco aí dentro.
Bueno pois acórdame que prenderon ós directivos daquela sociedade dos agricultores.
P: Daquela andaría pola redención de foros ¿non?
R: Redimir, o retirar todo a matanza era o foro ¿Como lle chamaban á sociedade home? ¡Liga de contribuyentes! Acordame o nombre. E acórdome que veu a Guardia Civil a cabalo, que tiña eu 6 ou 7 anos, sobre o ano 13.
Guardia civiles de bigote, co gorro aquel posto, e a cabalo e collían a aqueles homes e metíannos dentro da carcel que era a de Cidrás, e había muita xente en contra daquilo, non había dereito e tal... Antes de redimi-los foros.
Estaba Señor "O Recio" que tiña unha moza, que estaba naquela tamén, era unha muller potentada daquí da Miranda, mui rica en terra unha laboradora enorme. E acórdome cando redimiron os foros, cando sacaron os foros.
P: Iso xa foi con Primo de Rivera.
R: Con Primo de Rivera. No ano 27.
P: No 26-27.
R: No 27 morreu el, bueno e houbo unha manifestación enorme de xente, de júbilo de alegría, a xente por si sola énchese de cousas coño informase e lé e dalle pa diante á vida.
P: ¿Entón fixose unha manifestación de alegría cando foi o dos foros?
R: ¡Me cago na... mi má!
P: Pero aquí aínda se pagaba muito foro daquela ¿non?
R: Muito foro se pagaba, unha cantidade enorme de foro. (14.18) no Espirito Santo que se pagaba o foro ó señorio e a Laudemia tamén. Aínda había laudemia ademais do foro.
P: ¿A laudemia que é?
R: Non sei que era, serían diezmos e tributos á iglesia de Dios.